Waṣāyā Luqmān: Ang mga Payo ni Luqmān sa Kanyang Anak

---

UNANG KHUTBAH

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي آتَىٰ لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ، وَجَعَلَ وَصَايَاهُ لِابْنِهِ نُورًا لِلْآبَاءِ وَالْأُمَّهَاتِ، وَأَمَرَنَا أَنْ نَقِيَ أَنْفُسَنَا وَأَهْلِينَا نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ.

وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا، وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ.

وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، خَيْرُ مُرَبٍّ وَمُعَلِّمٍ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيرًا.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ﴾ [آلُ عِمْرَانَ: ١٠٢]

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ﴾ [التَّحْرِيمُ: ٦]

أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ، وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ.

---

Mga kapatid kong Muslim, mga lingkod ng Allah,

May isang taong hindi propeta, ngunit binigyan ng Allah ng karunungan, at itinala ang kanyang mga salita sa Qurʾān na babasahin hanggang sa Araw ng Paghuhukom: si Luqmān. Ang kanyang pinakatanyag na mga salita ay ang mga payo niya sa kanyang anak.

Mga magulang, gusto ba ninyong malaman kung ano ang dapat unahing ituro sa inyong mga anak? Pakinggan natin si Luqmān.

Sino si Luqmān? Ayon sa karamihan ng mga ulama ng tafsīr, gaya ni Imām Ibn Kathīr, si Luqmān ay hindi propeta. Siya ay isang matuwid na alipin ng Allah na binigyan ng ḥikmah, karunungan. At ano ang unang karunungang ibinigay sa kanya? Sinabi ng Allah:

﴿وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ ۚ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ ۖ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ﴾

"At tunay na binigyan Namin si Luqmān ng karunungan: Magpasalamat ka sa Allah. At ang sinumang magpasalamat ay nagpapasalamat para sa sarili niyang kapakanan. At ang sinumang tumanggi, tunay na ang Allah ay Walang Pangangailangan, Kapuri-puri." (Luqmān 31:12)

Ang simula ng karunungan ay pasasalamat. Ang taong marunong ay ang taong kumikilala sa mga biyaya ng Allah. At isa sa pinakamalaking biyaya ay ang ating mga anak. Ang pasasalamat sa biyayang ito ay ang pagpapalaki sa kanila sa landas ng Allah.

At pansinin, mga kapatid: si Luqmān ay hindi propeta, ngunit itinala ng Allah ang kanyang mga payo sa Qurʾān. Bakit? Upang ipakita sa atin na ang bawat ama at ina, kahit hindi propeta, kahit hindi ulama, ay maaaring maging guro ng kanilang mga anak sa dīn.

Pansinin ang Paraan: "Yā Bunayya"

Bago natin pakinggan ang laman, pansinin muna natin ang paraan. Paulit-ulit na tinatawag ni Luqmān ang kanyang anak ng yā bunayya, "O aking mahal na anak." Ito ay anyo ng pagmamahal at paglalambing. Hindi siya sumigaw. Hindi siya nanlait. Ang payo ay dumarating nang may pagmamahal.

Ilan sa atin ang nakikipag-usap lamang sa ating mga anak kapag may pagagalitan? Ang anak na lumaki sa sigaw ay natututong hindi makinig. Ang anak na lumaki sa pagmamahal ay natututong magtiwala.

Unang Payo: Tawḥīd

﴿وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ ۖ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ﴾

"At nang sabihin ni Luqmān sa kanyang anak habang pinapayuhan ito: O aking anak, huwag kang magtambal sa Allah. Tunay na ang pagtatambal ay malaking kawalang-katarungan." (Luqmān 31:13)

Hindi siya nagsimula sa pag-aaral, sa trabaho, o sa kayamanan. Nagsimula siya sa Tawḥīd.

Nang bumaba ang ayah na

﴿الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُم بِظُلْمٍ﴾,

"Ang mga naniwala at hindi hinaluan ang kanilang īmān ng ẓulm…" (Al-Anʿām 6:82), nabahala ang mga Ṣaḥābah at nagtanong: "Sino sa amin ang hindi nakagawa ng ẓulm sa sarili?" Sinabi ng Propeta ﷺ na ang tinutukoy ay ang shirk, at binasa niya ang payo ni Luqmān: "Tunay na ang pagtatambal ay malaking kawalang-katarungan." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 32, at Muslim, blg. 124, mula kay Ibn Masʿūd.)

At pansinin ang isang kakaibang bagay sa daloy ng mga ayah. Sa gitna ng mga payo ni Luqmān, may dalawang ayah na hindi niya salita, kundi salita ng Allah mismo:

﴿وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ﴾

"At ipinag-utos Namin sa tao ang tungkol sa kanyang mga magulang. Dinala siya ng kanyang ina nang may kahinaan sa ibabaw ng kahinaan, at ang pag-awat sa kanya sa pagpapasuso ay sa loob ng dalawang taon. Magpasalamat ka sa Akin at sa iyong mga magulang. Sa Akin ang hantungan." (Luqmān 31:14)

Bakit isiningit ng Allah ang karapatan ng mga magulang sa gitna ng mga payo ng isang ama sa kanyang anak? Ipinakikita nito na ang karapatan ng magulang ay kasunod ng karapatan ng Allah. Pagkatapos ng Tawḥīd, ang kabutihan sa magulang. At ipinakikita rin nito na ang ama na nagtuturo sa kanyang anak ay karapat-dapat sa paggalang at pasasalamat ng anak na iyon.

At ito rin ang ginawa ng Propeta ﷺ. Tinuruan niya ang isang bata, si ʿAbdullāh ibn ʿAbbās, ng Tawḥīd noong bata pa ito: "O bata, tuturuan kita ng ilang salita: Ingatan mo ang Allah at iingatan ka Niya. Ingatan mo ang Allah at makikita mo Siya sa iyong harapan. Kapag hihingi ka, sa Allah ka humingi. At kapag hihingi ka ng tulong, sa Allah ka humingi ng tulong." (at-Tirmidhī, blg. 2516. Ḥasan ṣaḥīḥ.) Hindi pa huli, at hindi pa masyadong maaga, upang turuan ang ating mga anak ng Tawḥīd.

Ikalawang Payo: Nakikita ng Allah ang Lahat

﴿يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُن فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ﴾

"O aking anak, kahit ito ay kasimbigat ng isang buto ng mustasa, at nasa loob ng isang bato, o nasa mga langit, o nasa lupa, ilalabas ito ng Allah. Tunay na ang Allah ay Mapagpino, Ganap na Nakababatid." (Luqmān 31:16)

Itinanim ni Luqmān sa puso ng kanyang anak ang murāqabah, ang pagkaalam na nakikita siya ng Allah. Ito ang pinakamahusay na "bantay" sa anak, mas mahusay pa sa anumang CCTV o parental control. Hindi ka laging kasama ng iyong anak, ngunit ang Allah ay laging nakakakita.

Ihambing natin ito sa nakasanayan natin. Madalas, ang itinuturo natin sa ating mga anak ay: "Huwag kang gagawa ng masama, at baka makita ka ng kapitbahay." "Huwag kang mangongopya, at baka mahuli ka ng teacher." Ang tinuturo natin ay takot sa tao. At kapag wala nang nakakakita, ginagawa nila ang gusto nila.

Ngunit si Luqmān ay nagturo ng takot sa Allah. Kahit kasinliit ng buto ng mustasa, kahit nakatago sa loob ng bato, kahit nasa pinakamalayong bahagi ng langit at lupa, ilalabas ito ng Allah. Innallāha laṭīfun khabīr: ang Allah ay Mapagpino, nakaaabot ang Kanyang kaalaman sa pinakamaliliit at pinakanakatagong bagay, at Ganap na Nakababatid.

Ang anak na lumaki sa ganitong murāqabah ay hindi kailangang bantayan ng CCTV. Siya mismo ang magbabantay sa kanyang sarili.

Ikatlong Payo: Ṣalāh, Pag-uutos ng Mabuti, at Pagtitiis

﴿يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا أَصَابَكَ ۖ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ﴾

"O aking anak, itatag mo ang ṣalāh, mag-utos ka ng kabutihan, magbawal ka ng kasamaan, at magtiis ka sa anumang dumapo sa iyo. Tunay na iyan ay kabilang sa mga bagay na nangangailangan ng matibay na pasya." (Luqmān 31:17)

At itinuro ng Propeta ﷺ kung kailan magsisimula:

«مُرُوا أَوْلَادَكُمْ بِالصَّلَاةِ وَهُمْ أَبْنَاءُ سَبْعِ سِنِينَ، وَاضْرِبُوهُمْ عَلَيْهَا وَهُمْ أَبْنَاءُ عَشْرٍ، وَفَرِّقُوا بَيْنَهُمْ فِي الْمَضَاجِعِ»

"Utusan ninyo ang inyong mga anak na magdasal kapag sila ay pitong taong gulang, disiplinahin ninyo sila rito kapag sila ay sampung taong gulang, at paghiwalayin ninyo sila sa higaan." (Isinalaysay ni Abū Dāwūd, blg. 495, mula kay ʿAmr ibn Shuʿayb, mula sa kanyang ama, mula sa kanyang lolo. Ḥasan.)

Ipinaliwanag ng mga ulama na ang disiplina rito ay magaan, para sa pagtuturo at hindi para manakit, at dumarating lamang pagkatapos ng tatlong taon ng pagtuturo nang may pagmamahal.

Ang Pagmamahal na Kasama ng Pagtuturo

At bago tayo magtapos, balikan natin ang paraan ni Luqmān: yā bunayya, "O aking mahal na anak." Ganito rin ang Propeta ﷺ sa mga bata.

Isinalaysay ni Abū Qatādah (raḍiyallāhu ʿanhu) na nagdarasal ang Propeta ﷺ habang karga niya si Umāmah, ang kanyang apo mula sa kanyang anak na si Zaynab. Kapag siya ay nagpapatirapa, ibinababa niya ang bata. At kapag siya ay tumatayo, kinakarga niya ito muli. (al-Bukhārī, blg. 516; Muslim, blg. 543.)

At hinalikan minsan ng Propeta ﷺ ang kanyang apong si al-Ḥasan ibn ʿAlī, habang nakaupo sa tabi niya si al-Aqraʿ ibn Ḥābis. Sinabi ni al-Aqraʿ: "Mayroon akong sampung anak, at hindi ko pa nahahalikan kahit isa sa kanila." Tumingin sa kanya ang Propeta ﷺ at sinabi:

«مَنْ لَا يَرْحَمُ لَا يُرْحَمُ»,

"Ang hindi naaawa ay hindi kaaawaan." (al-Bukhārī, blg. 5997; Muslim, blg. 2318, mula kay Abū Hurayrah.)

Mga ama, ang ating mga anak ay hindi lamang nangangailangan ng ating sermon. Kailangan nila ang ating yakap, ang ating halik, at ang ating oras. Ang payong dumarating kasama ng pagmamahal ay tumatagos sa puso. Ang payong dumarating kasama ng sigaw ay tumatalbog lamang.

أَقُولُ قَوْلِي هَٰذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

(Uupo sandali ang khaṭīb.)

---

IKALAWANG KHUTBAH

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لَنَا الذُّرِّيَّةَ وَجَعَلَهُمْ أَمَانَةً فِي أَعْنَاقِنَا، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ.

أَمَّا بَعْدُ: فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ فِي أَوْلَادِكُمْ.

Ikaapat na Payo: Kababaang-loob

﴿وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا ۖ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ﴾

"At huwag mong ibaling ang iyong pisngi sa mga tao dahil sa pagmamataas, at huwag kang lumakad sa lupa nang may kayabangan. Tunay na hindi iniibig ng Allah ang bawat mapagmataas at mapagmalaki." (Luqmān 31:18)

Sinabi ng Propeta ﷺ:

«لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ»

"Hindi papasok sa Jannah ang sinumang may kahit kasimbigat ng isang atom ng pagmamataas sa kanyang puso." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 91, mula kay Ibn Masʿūd.)

Turuan natin ang ating mga anak na igalang ang mga matatanda, ang mga kasambahay, at ang mga mahihirap.

Ang Amanah ng mga Anak

Mga magulang, ang ating mga anak ay amanah. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«مَا مِنْ عَبْدٍ يَسْتَرْعِيهِ اللَّهُ رَعِيَّةً، يَمُوتُ يَوْمَ يَمُوتُ وَهُوَ غَاشٌّ لِرَعِيَّتِهِ، إِلَّا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ»

"Walang alipin na pinagkatiwalaan ng Allah ng pinangangalagaan, at namatay siya sa araw ng kanyang kamatayan habang nanlilinlang siya sa kanyang pinangangalagaan, malibang ipagbabawal ng Allah sa kanya ang Jannah." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 142, mula kay Maʿqil ibn Yasār.)

Ang pagpapabaya sa dīn ng ating mga anak, habang inaalagaan lamang natin ang kanilang pagkain, damit, at pag-aaral, ay isang uri ng panlilinlang sa amanah. Ibigay natin sa kanila ang pinakamahalagang mana: ang Tawḥīd, ang ṣalāh, at ang mabuting asal.

Sinabi ng Allah:

﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾ [الْأَحْزَابُ: ٥٦]

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

﴿رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا﴾ [الْفُرْقَانُ: ٧٤]

﴿رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةِ وَمِن ذُرِّيَّتِي ۚ رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ﴾ [إِبْرَاهِيمُ: ٤٠]

اللَّهُمَّ أَصْلِحْ أَوْلَادَنَا، وَاحْفَظْهُمْ مِنَ الشِّرْكِ وَالْبِدَعِ وَالْفِتَنِ، مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ.

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ.

﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ﴾ [الْبَقَرَةُ: ٢٠١]

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.

---

Mga Sanggunian

• Ang paliwanag ng Propeta ﷺ sa ẓulm bilang shirk (Luqmān 31:13) — al-Bukhārī 32; Muslim 124 (Muttafaqun ʿalayh)

• «مُرُوا أَوْلَادَكُمْ بِالصَّلَاةِ وَهُمْ أَبْنَاءُ سَبْعِ سِنِينَ...» — Abū Dāwūd 495 (Ḥasan)

• «لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ» — Muslim 91 (Ṣaḥīḥ)

• «مَا مِنْ عَبْدٍ يَسْتَرْعِيهِ اللَّهُ رَعِيَّةً...» — Muslim 142 (Ṣaḥīḥ)

• Si Luqmān ay hindi propeta, ayon sa karamihan — Ibn Kathīr, Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm (Luqmān 31:12)

• «يَا غُلَامُ، إِنِّي أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ...» — at-Tirmidhī 2516 (Ḥasan ṣaḥīḥ)

• Ang Propeta ﷺ na nagdarasal habang karga si Umāmah — al-Bukhārī 516; Muslim 543 (Muttafaqun ʿalayh)

• «مَنْ لَا يَرْحَمُ لَا يُرْحَمُ» — al-Bukhārī 5997; Muslim 2318 (Muttafaqun ʿalayh)

• Mga ayah — Āl ʿImrān 3:102; At-Taḥrīm 66:6; Luqmān 31:12–18; Al-Anʿām 6:82; Al-Furqān 25:74; Ibrāhīm 14:40; Al-Aḥzāb 33:56; Al-Baqarah 2:201 (Qurʾān)