Dhul-Qarnayn: Ang Haring Makatarungan

---

UNANG KHUTBAH

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي يُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ يَشَاءُ، وَيَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ يَشَاءُ، وَمَكَّنَ لِذِي الْقَرْنَيْنِ فِي الْأَرْضِ وَآتَاهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا، فَشَكَرَ وَعَدَلَ وَقَالَ: هَٰذَا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّي.

وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا، وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ.

وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيرًا.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ﴾ [آلُ عِمْرَانَ: ١٠٢]

﴿إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَآتَيْنَاهُ مِن كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا ۝ فَأَتْبَعَ سَبَبًا﴾ [الْكَهْفُ: ٨٤–٨٥]

أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ، وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ.

---

Mga kapatid kong Muslim, mga lingkod ng Allah,

Tuwing Biyernes, hinihikayat tayong basahin ang Sūrat al-Kahf. Marami sa atin ang nakababasa nito linggo-linggo. Ngunit gaano natin pinag-iisipan ang mga kuwento nito? Ngayong araw, dahan-dahan nating pakinggan ang ikaapat at huling kuwento nito: ang kuwento ni Dhul-Qarnayn.

Ang Apat na Kuwento ng Sūrat al-Kahf

Napansin ng ilang ulama na ang apat na kuwento sa Sūrat al-Kahf ay tungkol sa apat na uri ng pagsubok. Ang mga kabataan sa yungib ay sinubok sa kanilang dīn. Ang may-ari ng dalawang halamanan ay sinubok sa kanyang kayamanan. Si Mūsā at si al-Khiḍr ay tungkol sa pagsubok ng kaalaman. At si Dhul-Qarnayn ay sinubok sa kapangyarihan.

At ang kapangyarihan, mga kapatid, ay maaaring ang pinakamabigat na pagsubok sa lahat. Gaano karami ang mabubuting tao na nagbago nang magkaroon ng posisyon? Gaano karami ang mapagpakumbabang tao na naging mapagmataas nang mabigyan ng kapangyarihan?

Sino si Dhul-Qarnayn?

Nagsimula ang kuwento sa isang tanong:

﴿وَيَسْأَلُونَكَ عَن ذِي الْقَرْنَيْنِ ۖ قُلْ سَأَتْلُو عَلَيْكُم مِّنْهُ ذِكْرًا﴾

"At tinatanong ka nila tungkol kay Dhul-Qarnayn. Sabihin mo: Babasahin ko sa inyo ang isang paalala tungkol sa kanya." (Al-Kahf 18:83)

Pansinin ang salitang dhikrā, isang paalala. Hindi sinabi ng Allah na "ikukuwento ko ang buong kasaysayan niya." Hindi binanggit ang kanyang tunay na pangalan, ang kanyang bayan, o ang kanyang panahon. Bakit? Dahil hindi iyon ang mahalaga. Ang mahalaga ay ang aral.

Ang pangalang Dhul-Qarnayn ay nangangahulugang "ang may dalawang sungay." Nagkaiba ang mga ulama sa dahilan ng pangalang ito. Ang ilan ay nagsabing dahil narating niya ang dalawang dulo ng mundo, ang silangan at ang kanluran. Ipinaliwanag din ng mga ulama gaya ni Ibn Kathīr at Ibn Taymiyyah na si Dhul-Qarnayn ay hindi si Alexander ng Macedonia, dahil si Alexander ay isang mushrik, samantalang si Dhul-Qarnayn ay isang mananampalatayang makatarungan na pinuri ng Allah sa Qurʾān.

Ang Kapangyarihan at ang mga Paraan

﴿إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَآتَيْنَاهُ مِن كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا ۝ فَأَتْبَعَ سَبَبًا﴾

"Tunay na pinatatag Namin siya sa lupa, at binigyan Namin siya ng paraan sa lahat ng bagay. Kaya sinundan niya ang isang paraan." (Al-Kahf 18:84–85)

Innā makkannā lahu, "Kami ang nagpatatag sa kanya." Ang unang aral: ang kapangyarihan ay mula sa Allah, hindi mula sa sariling galing. Hindi sinabing "nagtagumpay siya dahil sa kanyang talino." Sinabing "Kami ang nagbigay."

Fa-atbaʿa sababā, "kaya sinundan niya ang isang paraan." Kahit binigyan siya ng Allah ng lahat ng paraan, kumilos pa rin siya. Naglakbay siya, nagplano, at nagtrabaho. Hindi siya umupo at naghintay ng himala. Ito ang turo ng Islām: gamitin ang mga paraang ibinigay ng Allah, at magtiwala sa Kanya.

Ang Unang Paglalakbay: Sa Kanluran

Naglakbay siya patungong kanluran hanggang marating niya ang lugar kung saan, sa kanyang paningin, lumulubog ang araw sa isang maputik na bukal. (Al-Kahf 18:86.) Ipinaliwanag ni Imām Ibn Kathīr na ito ay ayon sa nakikita ng mata ng taong nakatayo sa dalampasigan, gaya ng nakikita natin ngayon na para bang lumulubog ang araw sa dagat.

Doon ay nakatagpo siya ng isang bayan. At binigyan siya ng Allah ng pagpipilian kung paano sila pakikitunguhan. Ano ang kanyang sinabi?

﴿قَالَ أَمَّا مَن ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَىٰ رَبِّهِ فَيُعَذِّبُهُ عَذَابًا نُّكْرًا ۝ وَأَمَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُ جَزَاءً الْحُسْنَىٰ ۖ وَسَنَقُولُ لَهُ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا﴾

"Sinabi niya: Ang sinumang gumawa ng kasamaan, parurusahan namin siya, pagkatapos ay ibabalik siya sa kanyang Panginoon at parurusahan siya nang mabigat. At ang sinumang naniwala at gumawa ng mabuti, para sa kanya ang pinakamabuting gantimpala, at magsasalita kami sa kanya ng madali mula sa aming utos." (Al-Kahf 18:87–88)

Dahan-dahan nating unawain ang patakarang ito, mga kapatid.

Una, ang masama ay pinarurusahan. Hindi niya hinayaang mamayani ang mga gumagawa ng katiwalian.

Ikalawa, "pagkatapos ay ibabalik siya sa kanyang Panginoon." Kahit siya ang hari, alam niyang hindi siya ang huling hukom. Ang kanyang parusa ay maliit lamang kumpara sa parusa ng Allah. Ang pinunong nakaaalala na siya rin ay haharap sa Allah ay hindi magiging mapang-api.

Ikatlo, ang mabuti ay ginagantimpalaan. At hindi lamang gantimpala, kundi "magsasalita kami sa kanya ng madali," yusrā. Pinadadali niya ang buhay ng mabubuting tao. Hindi niya sila pinahihirapan ng mabibigat na utos at walang katapusang pila at papeles.

Mga kapatid, isipin ninyo ang isang lipunan kung saan ang tapat ay pinahihirapan at ang mandaraya ay ginagantimpalaan. Ang empleyadong tapat ay hindi na-promote, at ang marunong sumipsip ay umaangat. Ang negosyanteng nagbabayad ng tamang buwis ay nalulugi, at ang may "kakilala" ay umaasenso. Iyan ang simula ng pagbagsak ng isang lipunan. At ang kabaligtaran nito ang itinuro ni Dhul-Qarnayn.

Sinabi ng Propeta ﷺ:

«إِنَّ الْمُقْسِطِينَ عِنْدَ اللَّهِ عَلَىٰ مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ، عَنْ يَمِينِ الرَّحْمَٰنِ عَزَّ وَجَلَّ، وَكِلْتَا يَدَيْهِ يَمِينٌ، الَّذِينَ يَعْدِلُونَ فِي حُكْمِهِمْ وَأَهْلِيهِمْ وَمَا وَلُوا»

"Katotohanan, ang mga makatarungan ay nasa harap ng Allah sa mga entabladong gawa sa liwanag, sa kanan ng Ar-Raḥmān (ʿazza wa jall), at ang Kanyang dalawang kamay ay parehong kanan. Sila ang mga makatarungan sa kanilang paghatol, sa kanilang pamilya, at sa anumang pinamamahalaan nila." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 1827, mula kay ʿAbdullāh ibn ʿAmr.)

Pansinin: wa ahlīhim, sa kanilang pamilya. Hindi lamang ang mga hari at pinuno. Ang ama sa kanyang mga anak, ang asawa sa kanyang pamilya, at ang guro sa kanyang mga estudyante ay kasama rito.

Ang Ikalawang Paglalakbay: Sa Silangan

Pagkatapos ay naglakbay siya patungong silangan, hanggang narating niya ang isang bayang walang anumang panangga laban sa araw. (Al-Kahf 18:89–90.) At sinabi ng Allah:

﴿كَذَٰلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًا﴾,

"Ganoon nga, at saklaw Namin ang kaalaman sa lahat ng nasa kanya." (Al-Kahf 18:91)

Ipinaalala ng Allah na nakikita Niya ang lahat ng ginagawa ni Dhul-Qarnayn, ang bawat desisyon at bawat hakbang. Ang pinunong nakaaalala nito ay hindi gagawa ng masama nang palihim.

Ang Ikatlong Paglalakbay: Sa Pagitan ng Dalawang Bundok

At narating niya ang isang lugar sa pagitan ng dalawang bundok, kung saan nakatagpo siya ng isang bayan na

﴿لَّا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا﴾,

"halos hindi nakauunawa ng pananalita." (Al-Kahf 18:93) Iba ang kanilang wika. Mahirap silang kausapin. Ngunit hindi sila tinalikuran ni Dhul-Qarnayn. Nakinig siya at inunawa ang kanilang hinaing.

At ano ang kanilang hinaing?

﴿قَالُوا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰ أَن تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا﴾

"Sinabi nila: O Dhul-Qarnayn, ang Yaʾjūj at Maʾjūj ay gumagawa ng katiwalian sa lupa. Maaari ba kaming magbigay sa iyo ng bayad upang gumawa ka ng harang sa pagitan namin at nila?" (Al-Kahf 18:94)

Isang bayang inaapi. Mahina sila, takot sila, at handa silang magbayad ng anumang halaga para sa proteksyon. Ito ang perpektong pagkakataon para sa isang sakim na pinuno. Maaari siyang humingi ng napakalaking halaga, at wala silang magagawa.

Ngunit pakinggan ang kanyang sagot:

﴿قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا﴾

"Sinabi niya: Ang ibinigay sa akin ng aking Panginoon ay higit na mabuti. Kaya tulungan ninyo ako sa lakas, at gagawa ako ng matibay na pader sa pagitan ninyo at nila." (Al-Kahf 18:95)

Una, tumanggi siya sa bayad. "Ang ibinigay sa akin ng aking Panginoon ay higit na mabuti." Sapat na sa kanya ang ibinigay ng Allah. Hindi niya sinamantala ang kahinaan ng mga inaapi.

Ikalawa, "tulungan ninyo ako sa lakas." Hindi niya ginawa ang lahat nang mag-isa. Pinasali niya ang mga tao sa paggawa. Bakit? Dahil ang taong tinulungan nang hindi pinasali ay mananatiling umaasa. Ngunit ang taong pinasali sa paggawa ay natututo, nagkakaroon ng dangal, at nagiging bahagi ng solusyon.

At pakinggan kung paano nila ito ginawa:

﴿آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ ۖ حَتَّىٰ إِذَا سَاوَىٰ بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ قَالَ انفُخُوا ۖ حَتَّىٰ إِذَا جَعَلَهُ نَارًا قَالَ آتُونِي أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا ۝ فَمَا اسْطَاعُوا أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا اسْتَطَاعُوا لَهُ نَقْبًا﴾

"Dalhin ninyo sa akin ang malalaking piraso ng bakal. Hanggang nang mapantay na niya ang pagitan ng dalawang bundok, sinabi niya: Hipan ninyo (ang apoy). Hanggang nang gawin niya itong parang apoy, sinabi niya: Dalhin ninyo sa akin ang tinunaw na tanso upang ibuhos ko rito. Kaya hindi nila ito kayang akyatin, at hindi nila ito kayang butasin." (Al-Kahf 18:96–97)

Isipin ninyo ang tagpo: daan-daang tao, nagdadala ng bakal, nagpapaypay ng apoy, nagbubuhos ng tinunaw na tanso. Ang mga taong dati ay takot at umaasa lamang sa iba ay naging mga manggagawa sa sarili nilang kaligtasan. Ito ang tunay na pamumuno: hindi ang paggawa para sa mga tao, kundi ang paggawa kasama nila.

Ang Pader ng Mananampalataya

Mga kapatid, ang pader na itinayo ni Dhul-Qarnayn ay gawa sa bakal at tanso. Ngunit may isa pang uri ng pader na itinuro ng Propeta ﷺ. Sinabi niya:

«الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا»

"Ang mananampalataya para sa kapwa mananampalataya ay tulad ng isang gusali; pinatitibay ng bawat bahagi nito ang iba." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 481, at Muslim, blg. 2585, mula kay Abū Mūsā al-Ashʿarī.)

At pinagsalikop ng Propeta ﷺ ang kanyang mga daliri habang sinasabi ito.

Ang isang piraso ng bakal ay hindi kayang pigilan ang Yaʾjūj at Maʾjūj. Ngunit kapag pinagsama-sama ang daan-daang piraso at pinagdikit ng tinunaw na tanso, nagiging pader itong hindi kayang akyatin o butasin. Ganito rin ang komunidad ng mga Muslim. Mag-isa, mahina tayo. Ngunit kapag nagkaisa at nagtulungan, nagiging matibay tayo laban sa anumang katiwalian: laban sa droga sa ating mga kabataan, laban sa kahirapan, at laban sa kamangmangan sa dīn.

Mga kapatid, ito ay aral para sa ating masjid at komunidad. Huwag tayong umasa na lamang sa iilang tao. Ang pagpapatayo ng masjid, ang pagtuturo sa madrasah, ang pagtulong sa mga nasalanta, at ang pag-aalaga sa mga Balik-Islām ay hindi gawain ng imām lamang. Sinabi ni Dhul-Qarnayn: "Tulungan ninyo ako sa lakas." Bawat isa sa atin ay may maiaambag: lakas, oras, kaalaman, o kayamanan.

At para sa mga pinunong binigyan ng Allah ng kahit kaunting kapangyarihan: tandaan ninyo na kabilang sa pitong uri ng taong bibigyan ng lilim ng Allah sa araw na walang ibang lilim kundi ang Kanya ay ang imāmun ʿādil, ang makatarungang pinuno. (al-Bukhārī, blg. 660; Muslim, blg. 1031.)

أَقُولُ قَوْلِي هَٰذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

(Uupo sandali ang khaṭīb.)

---

IKALAWANG KHUTBAH

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَعْدُهُ حَقٌّ، وَأَمْرُهُ نَافِذٌ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ.

أَمَّا بَعْدُ: فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ.

"Ito ay Awa mula sa Aking Panginoon"

Nang matapos ang napakalaking pader na bakal at tanso, na hindi kayang akyatin o butasin ng Yaʾjūj at Maʾjūj, ano ang sinabi ni Dhul-Qarnayn? Hindi niya sinabing, "Tingnan ninyo ang aking nagawa!"

﴿قَالَ هَٰذَا رَحْمَةٌ مِّن رَّبِّي ۖ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ رَبِّي جَعَلَهُ دَكَّاءَ ۖ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّي حَقًّا﴾

"Sinabi niya: Ito ay awa mula sa aking Panginoon. At kapag dumating ang pangako ng aking Panginoon, gagawin Niya itong patag. At ang pangako ng aking Panginoon ay totoo." (Al-Kahf 18:98)

Ang pinakamalaking proyekto ng kanyang buhay, ibinalik niya ang papuri sa Allah. At kinilala niya na kahit ang pader na ito ay hindi pang-habambuhay.

Kapag ikaw ay nagtagumpay sa negosyo, sa pag-aaral, o sa anumang proyekto, sabihin mo: "Hādhā min faḍli rabbī," "Ito ay mula sa kagandahang-loob ng aking Panginoon."

Isang Babala Tungkol sa Yaʾjūj at Maʾjūj

Isang araw, nagising ang Propeta ﷺ na namumula ang mukha at sinabi: "Lā ilāha illallāh! Kapighatian sa mga Arabo mula sa isang kasamaang papalapit na. Nabuksan ngayon mula sa pader ng Yaʾjūj at Maʾjūj ang ganito," at ginawa niyang bilog ang kanyang hinlalaki at hintuturo. Tinanong siya ni Zaynab bint Jaḥsh (raḍiyallāhu ʿanhā):

أَنَهْلِكُ وَفِينَا الصَّالِحُونَ؟ قَالَ:

«نَعَمْ، إِذَا كَثُرَ الْخَبَثُ»

"Mapapahamak ba kami gayong may mga matuwid sa amin?" Sinabi niya: "Oo, kapag dumami ang kasamaan." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 3346, at Muslim, blg. 2880.)

Hindi sapat na may mabubuting tao sa isang lipunan. Kapag dumami ang kasamaan at walang pumipigil, maaaring dumating ang kapahamakan sa lahat.

Sinabi ng Allah:

﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾ [الْأَحْزَابُ: ٥٦]

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِنَ الشَّاكِرِينَ لِنِعَمِكَ، الْمُعْتَرِفِينَ بِفَضْلِكَ.

اللَّهُمَّ وَلِّ عَلَيْنَا خِيَارَنَا، وَاجْعَلْ وِلَايَتَنَا فِيمَنْ خَافَكَ وَاتَّقَاكَ.

اللَّهُمَّ أَعِذْنَا مِنَ الْفِتَنِ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ.

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ.

﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ﴾ [الْبَقَرَةُ: ٢٠١]

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.

---

Mga Sanggunian

• «إِنَّ الْمُقْسِطِينَ عِنْدَ اللَّهِ عَلَىٰ مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ...» — Muslim 1827 (Ṣaḥīḥ)

• «أَنَهْلِكُ وَفِينَا الصَّالِحُونَ؟ قَالَ: نَعَمْ، إِذَا كَثُرَ الْخَبَثُ» — al-Bukhārī 3346; Muslim 2880 (Muttafaqun ʿalayh)

• Si Dhul-Qarnayn ay hindi si Alexander ng Macedonia — Ibn Kathīr, al-Bidāyah wan-Nihāyah at Tafsīr (Al-Kahf 18:83); Ibn Taymiyyah, al-Furqān bayna Awliyāʾ ar-Raḥmān wa Awliyāʾ ash-Shayṭān

• Paliwanag sa paglubog ng araw sa maputik na bukal — Ibn Kathīr, Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm (Al-Kahf 18:86)

• «الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ...» — al-Bukhārī 481; Muslim 2585 (Muttafaqun ʿalayh)

• Ang makatarungang pinuno sa pitong bibigyan ng lilim — al-Bukhārī 660; Muslim 1031 (Muttafaqun ʿalayh)

• Mga ayah — Āl ʿImrān 3:102; Al-Kahf 18:83–98; Al-Aḥzāb 33:56; Al-Baqarah 2:201 (Qurʾān)