Ad-Dayn: Ang Bigat ng Utang

---

UNANG KHUTBAH

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَمَرَ بِأَدَاءِ الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا، وَأَحَلَّ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا، وَأَمَرَ بِإِنْظَارِ الْمُعْسِرِ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ.

وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا، وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ.

وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، كَانَ يَسْتَعِيذُ بِاللَّهِ مِنْ غَلَبَةِ الدَّيْنِ وَقَهْرِ الرِّجَالِ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيرًا.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ﴾ [آلُ عِمْرَانَ: ١٠٢]

﴿إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا﴾ [النِّسَاءُ: ٥٨]

أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ، وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ.

---

Mga kapatid kong Muslim, mga lingkod ng Allah,

Sa ating panahon, ang utang ay naging pangkaraniwan na. Utang para sa cellphone na hulugan. Utang para sa motor. Utang para sa handaan sa kaarawan, sa binyag, sa kasal. Utang para sa luho na hindi naman kailangan. Utang sa sari-sari store, sa kapitbahay, sa kamag-anak, sa "5-6," at sa mga online lending app na nagpapadala ng mensahe sa lahat ng nasa iyong contact list kapag hindi ka nakabayad.

At marami sa atin ang nakatulog na nang mabigat ang dibdib dahil sa utang. Marami ang nagtatago kapag may kumakatok sa pinto. Marami ang hindi na sumasagot sa tawag ng ilang numero.

Ngayong araw, pag-usapan natin ang utang ayon sa Qurʾān at Sunnah: kailan ito pinahihintulutan, gaano ito kabigat, at paano tayo makaliligtas dito.

Ang Utang ay Hindi Ipinagbabawal

Linawin muna natin: ang pangungutang dahil sa tunay na pangangailangan ay hindi ipinagbabawal sa Islām. Kahit ang Propeta ﷺ ay nangutang. Sinabi ni ʿĀʾishah (raḍiyallāhu ʿanhā):

«تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ وَدِرْعُهُ مَرْهُونَةٌ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِثَلَاثِينَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ»

"Namatay ang Sugo ng Allah ﷺ habang ang kanyang baluti ay nakasangla sa isang Hudyo kapalit ng tatlumpung ṣāʿ ng sebada." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 2916.)

Pag-isipan ninyo ito, mga kapatid. Ang pinuno ng isang buong bansa, ang Sugo ng Allah, ay namatay na may utang para sa pagkain ng kanyang pamilya. Ganoon kasimple ang kanyang pamumuhay. At ipinakikita rin nito na ang pangungutang para sa tunay na pangangailangan ay pinahihintulutan.

Kaya ang pinakamahabang ayah sa buong Qurʾān ay ang ayah tungkol sa utang:

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوهُ﴾

"O kayong mga naniwala, kapag kayo ay nagkautangan hanggang sa isang takdang panahon, isulat ninyo ito." (Al-Baqarah 2:282)

Isipin ninyo: sa lahat ng paksa sa Qurʾān, ang pinakamahabang ayah ay tungkol sa pagsusulat ng utang. Ipinakikita nito kung gaano kahalaga sa Allah ang karapatan ng tao sa kanyang pera, at kung gaano Niya nais na maiwasan ang alitan at pang-aapi.

Ngunit ang pagiging pinahihintulutan nito ay hindi nangangahulugang magaan ito. Pakinggan natin.

Ang Janāzah na Hindi Ipinagdasal

Isinalaysay ni Salamah ibn al-Akwaʿ (raḍiyallāhu ʿanhu) na nakaupo sila kasama ang Propeta ﷺ nang dalhin sa kanya ang isang bangkay upang ipagdasal. Tinanong niya: "May utang ba siya?" Sinabi nila: "Wala." Kaya ipinagdasal niya ito.

Pagkatapos ay may dinalang isa pang bangkay. Tinanong niya: "May utang ba siya?" Sinabi nila: "Oo." Tinanong niya: "May iniwan ba siyang anumang bagay?" Sinabi nila: "Tatlong dinar." Kaya ipinagdasal niya ito, dahil may pambayad.

At may dinalang ikatlong bangkay. Tinanong niya: "May utang ba siya?" Sinabi nila: "Tatlong dinar." Tinanong niya: "May iniwan ba siyang anumang bagay?" Sinabi nila: "Wala." At sinabi niya: "Ipagdasal ninyo ang inyong kasama." At hindi siya nagdasal.

Tumayo si Abū Qatādah (raḍiyallāhu ʿanhu) at nagsabi: "Ipagdasal mo siya, O Sugo ng Allah, at ako ang magbabayad ng kanyang utang." Saka ipinagdasal siya ng Propeta ﷺ. (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 2289.)

Mga kapatid, isipin ninyo ang bigat nito. Ang du'a ng Propeta ﷺ sa janāzah ay ang pinakamahalagang du'a na maaaring matanggap ng isang patay. At ang Propeta ﷺ, na pinakamaawain sa lahat ng tao, ay hindi muna nagdasal sa taong namatay na may utang na walang pambayad. Ginawa niya ito upang ipakita sa buong ummah, hanggang sa ating panahon, kung gaano kabigat ang utang.

At nang dumami na ang yaman ng mga Muslim dahil sa mga tagumpay, sinabi ng Propeta ﷺ: "Ako ay mas malapit sa mga mananampalataya kaysa sa kanilang sarili. Kaya sinumang mamatay sa mga mananampalataya na may iniwang utang, ako ang magbabayad nito." (al-Bukhārī, blg. 2298; Muslim, blg. 1619.) Hindi niya kinalimutan ang utang ng kanyang mga tagasunod. Binayaran niya ito mula sa yaman ng bayan.

Ang Kaluluwang Nakabitin

Sinabi ng Propeta ﷺ:

«نَفْسُ الْمُؤْمِنِ مُعَلَّقَةٌ بِدَيْنِهِ حَتَّىٰ يُقْضَىٰ عَنْهُ»

"Ang kaluluwa ng mananampalataya ay nakabitin dahil sa kanyang utang hanggang ito ay mabayaran." (Isinalaysay ni at-Tirmidhī, blg. 1078, mula kay Abū Hurayrah. Ṣaḥīḥ.)

Muʿallaqah, nakabitin. Ipinaliwanag ng mga ulama na ang kaluluwa ng may utang ay napipigilan sa kanyang mabuting kalagayan, hindi pa nakararating sa kanyang lugar, hangga't hindi nababayaran ang kanyang utang. Kaya ang unang dapat gawin ng pamilya pagkatapos mamatay ang isang tao, bago pa ang paghahati ng mana, ay ang pagbabayad ng kanyang mga utang.

Pati ang Shahīd

May isang lalaking lumapit sa Propeta ﷺ at nagtanong: "Kung ako ay mapatay sa landas ng Allah habang nagtitiis, umaasa sa gantimpala, at sumusulong at hindi umaatras, patatawarin ba ng Allah ang aking mga kasalanan?" Sinabi ng Propeta ﷺ: "Oo." Ngunit nang paalis na ang lalaki, tinawag siya pabalik ng Propeta ﷺ at sinabi: "Maliban sa utang. Ganito ang sinabi sa akin ni Jibrīl ngayon lamang." (Muslim, blg. 1885, mula kay Abū Qatādah.)

At sa isa pang salaysay:

«يُغْفَرُ لِلشَّهِيدِ كُلُّ ذَنْبٍ إِلَّا الدَّيْنَ»

"Pinatatawad ang shahīd sa lahat ng kasalanan, maliban sa utang." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 1886, mula kay ʿAbdullāh ibn ʿAmr.)

Mga kapatid, ang shahīd ay nagbigay ng pinakamahalagang bagay na mayroon siya, ang kanyang buhay, para sa Allah. At pinatatawad siya sa lahat, maliban sa utang. Bakit? Dahil ang utang ay ḥaqq al-ʿibād, karapatan ng tao. Ang karapatan ng Allah ay maaaring patawarin ng Allah. Ngunit ang karapatan ng tao ay hindi pinatatawad hangga't hindi ito ibinabalik o pinatatawad ng may-ari nito.

Ang Layunin ang Nagpapasya

Ngunit huwag tayong mawalan ng pag-asa. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«مَنْ أَخَذَ أَمْوَالَ النَّاسِ يُرِيدُ أَدَاءَهَا أَدَّى اللَّهُ عَنْهُ، وَمَنْ أَخَذَ يُرِيدُ إِتْلَافَهَا أَتْلَفَهُ اللَّهُ»

"Sinumang kumuha ng pera ng mga tao na may layuning bayaran ito, ang Allah ang tutulong sa kanya na mabayaran ito. At sinumang kumuha nito na may layuning sirain ito, sisirain siya ng Allah." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 2387, mula kay Abū Hurayrah.)

Ang tapat na may utang, na nangungutang dahil sa pangangailangan at may tunay na layuning magbayad, ay tutulungan ng Allah, sa dunyā man o sa Ākhirah. Ngunit ang nangungutang na wala namang balak magbayad, o nagbabalak takasan ang utang, ay nagpapahamak sa kanyang sarili.

Ang May Kakayahang Hindi Nagbabayad

At sinabi ng Propeta ﷺ:

«مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ»

"Ang pagpapaliban ng may kakayahang magbayad ay pang-aapi." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 2287, at Muslim, blg. 1564.)

At sa isa pang hadith:

«لَيُّ الْوَاجِدِ يُحِلُّ عِرْضَهُ وَعُقُوبَتَهُ»,

"Ang pagpapaliban ng may kakayahan ay nagpapahintulot na siya ay ireklamo at parusahan." (Abū Dāwūd, blg. 3628. Ḥasan.)

Mga kapatid, ang may pambili ng bagong cellphone pero hindi makabayad ng utang sa kapitbahay ay nang-aapi. Ang may pambakasyon pero nagtatago sa pinagkakautangan ay nang-aapi. Ang may pera pero laging nagsasabing "sa susunod na linggo" ay nang-aapi.

At ang kabaligtaran nito ang pinuri ng Propeta ﷺ:

«إِنَّ خِيَارَكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً»,

"Ang pinakamabuti sa inyo ay ang pinakamahusay magbayad ng utang." (al-Bukhārī, blg. 2305; Muslim, blg. 1601.) Siya ang taong nagbabayad sa tamang oras, nang buo, nang hindi na sinisingil, at may kasamang pasasalamat.

Utang at Kasinungalingan

Madalas magdasal ang Propeta ﷺ:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ»,

"O Allah, nagpapakupkop ako sa Iyo mula sa kasalanan at sa utang." Tinanong siya kung bakit napakadalas niyang humingi ng proteksyon sa utang. Sinabi niya:

«إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا غَرِمَ، حَدَّثَ فَكَذَبَ، وَوَعَدَ فَأَخْلَفَ»

"Katotohanan, kapag nagkautang ang tao, nagsasalita siya at nagsisinungaling, at nangangako siya at hindi tumutupad." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 832, at Muslim, blg. 589, mula kay ʿĀʾishah.)

"Wala pa akong sweldo." "Na-hold ang padala." "Bukas na lang talaga." Ang utang ay humihila sa tao sa sunud-sunod na kasinungalingan at sirang pangako. Kaya ang utang ay hindi lamang pasanin sa bulsa. Pasanin din ito sa dīn.

Ang Du'a para sa May Utang

Ngunit mga kapatid na lubog sa utang, huwag kayong mawalan ng pag-asa. May mga du'a na itinuro ng Propeta ﷺ para sa inyo.

Isinalaysay na may isang aliping nakikipagkasundo para sa kanyang kalayaan na lumapit kay ʿAlī ibn Abī Ṭālib (raḍiyallāhu ʿanhu) at nagsabi: "Hindi ko kayang bayaran ang halaga ng aking kalayaan. Tulungan mo ako." Sinabi ni ʿAlī: "Nais mo bang turuan kita ng mga salitang itinuro sa akin ng Sugo ng Allah ﷺ? Kahit ang utang mo ay kasinlaki ng isang bundok, babayaran ito ng Allah para sa iyo. Sabihin mo:"

«اللَّهُمَّ اكْفِنِي بِحَلَالِكَ عَنْ حَرَامِكَ، وَأَغْنِنِي بِفَضْلِكَ عَمَّنْ سِوَاكَ»

"O Allah, gawin Mong sapat sa akin ang Iyong ḥalāl upang hindi ko na kailanganin ang Iyong ḥarām, at payamanin Mo ako sa pamamagitan ng Iyong kagandahang-loob upang hindi ko na kailanganin ang sinuman bukod sa Iyo." (Isinalaysay ni at-Tirmidhī, blg. 3563. Ḥasan.)

Pansinin ang dalawang bahagi ng du'a na ito. Ang una: "gawin Mong sapat ang ḥalāl." Ang taong may utang ay madalas matukso sa ḥarām: sa ribā, sa sugal, sa pandaraya. Kaya ang unang hinihingi ay ang pagkakasapat sa ḥalāl. Ang ikalawa: "payamanin Mo ako upang hindi ko kailanganin ang iba." Ang tunay na kalayaan ay ang hindi umasa sa sinuman maliban sa Allah.

At ang du'a na madalas sabihin ng Propeta ﷺ:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ، وَالْعَجْزِ وَالْكَسَلِ، وَالْبُخْلِ وَالْجُبْنِ، وَضَلَعِ الدَّيْنِ، وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ»

"O Allah, nagpapakupkop ako sa Iyo mula sa pag-aalala at kalungkutan, mula sa kawalan ng kakayahan at katamaran, mula sa kadamutan at karuwagan, mula sa bigat ng utang, at mula sa pang-aapi ng mga tao." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 6369, mula kay Anas.)

Pansinin, mga kapatid, kung ano ang mga kasama ng utang sa du'a na ito: pag-aalala, kalungkutan, at pang-aapi ng tao. Ganito ang buhay ng taong lubog sa utang. Kaya magdasal tayo, magsikap, mamuhay nang simple, at magtiwala sa Allah.

أَقُولُ قَوْلِي هَٰذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

(Uupo sandali ang khaṭīb.)

---

IKALAWANG KHUTBAH

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي يَتَجَاوَزُ عَمَّنْ تَجَاوَزَ عَنْ عِبَادِهِ، وَيُيَسِّرُ عَلَىٰ مَنْ يَسَّرَ عَلَى الْمُعْسِرِينَ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ.

أَمَّا بَعْدُ: فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ.

Ang Ribā sa Ating Panahon

Mga kapatid, ang "5-6," ang mga online lending app na may mataas na tubo, at ang interes sa credit card ay ribā. Sinabi ni Jābir (raḍiyallāhu ʿanhu):

«لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ آكِلَ الرِّبَا، وَمُؤْكِلَهُ، وَكَاتِبَهُ، وَشَاهِدَيْهِ، وَقَالَ: هُمْ سَوَاءٌ»

"Isinumpa ng Sugo ng Allah ﷺ ang kumakain ng ribā, ang nagpapakain nito, ang sumusulat nito, at ang dalawang saksi nito, at sinabi niya: Sila ay pare-pareho." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 1598.)

Kasama sa sumpa hindi lamang ang nagpapautang na may tubo, kundi pati ang nangungutang nang may tubo. Kaya hangga't maaari, iwasan ang mga ito, at mamuhay ayon sa kakayahan.

Para sa mga Nagpapautang

At sa mga nagpapautang: kung ang iyong may utang ay tunay na nahihirapan, sinabi ng Allah:

﴿وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ ۚ وَأَن تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَّكُمْ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ﴾

"At kung ang may utang ay nasa kahirapan, bigyan siya ng palugit hanggang siya ay makaluwag. At kung ipagkakaloob na lamang ninyo ito bilang kawanggawa, mas mabuti ito para sa inyo, kung alam lamang ninyo." (Al-Baqarah 2:280)

Isinalaysay ng Propeta ﷺ ang tungkol sa isang mangangalakal na nagpapautang sa mga tao. Kapag may nakita siyang nahihirapan, sinasabi niya sa kanyang mga tauhan: "Palampasin ninyo siya, baka sakaling palampasin din tayo ng Allah." At pinalampas siya ng Allah. (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 2078, at Muslim, blg. 1562.)

Mga praktikal na hakbang:

1. Isulat ang bawat utang, gaya ng utos sa Al-Baqarah 2:282, at ipaalam sa pamilya.
2. Huwag mangutang para sa luho.
3. Unahin ang pagbabayad ng utang kaysa sa mga bagay na hindi kailangan.
4. Magdasal laban sa utang, gaya ng pagdarasal ng Propeta ﷺ.

Sinabi ng Allah:

﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾ [الْأَحْزَابُ: ٥٦]

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ. اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنَ الْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ، وَمِنْ غَلَبَةِ الدَّيْنِ وَقَهْرِ الرِّجَالِ.

اللَّهُمَّ اقْضِ الدَّيْنَ عَنِ الْمَدِينِينَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَاكْفِنَا بِحَلَالِكَ عَنْ حَرَامِكَ.

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ.

﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ﴾ [الْبَقَرَةُ: ٢٠١]

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.

---

Mga Sanggunian

• Ang baluti ng Propeta ﷺ na nakasangla sa isang Hudyo — al-Bukhārī 2916 (Ṣaḥīḥ)

• Ang janāzah ng may utang at ang pagbabayad ni Abū Qatādah — al-Bukhārī 2289 (Ṣaḥīḥ)

• «فَمَنْ تُوُفِّيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَتَرَكَ دَيْنًا فَعَلَيَّ قَضَاؤُهُ» — al-Bukhārī 2298; Muslim 1619 (Muttafaqun ʿalayh)

• «نَفْسُ الْمُؤْمِنِ مُعَلَّقَةٌ بِدَيْنِهِ...» — at-Tirmidhī 1078 (Ṣaḥīḥ)

• Ang shahīd ay pinatatawad maliban sa utang — Muslim 1885, 1886 (Ṣaḥīḥ)

• «مَنْ أَخَذَ أَمْوَالَ النَّاسِ يُرِيدُ أَدَاءَهَا...» — al-Bukhārī 2387 (Ṣaḥīḥ)

• «مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ» — al-Bukhārī 2287; Muslim 1564 (Muttafaqun ʿalayh)

• «لَيُّ الْوَاجِدِ يُحِلُّ عِرْضَهُ وَعُقُوبَتَهُ» — Abū Dāwūd 3628 (Ḥasan)

• «إِنَّ خِيَارَكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً» — al-Bukhārī 2305; Muslim 1601 (Muttafaqun ʿalayh)

• «إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا غَرِمَ، حَدَّثَ فَكَذَبَ...» — al-Bukhārī 832; Muslim 589 (Muttafaqun ʿalayh)

• «لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ آكِلَ الرِّبَا...» — Muslim 1598 (Ṣaḥīḥ)

• Ang mangangalakal na nagpapalampas sa nahihirapan — al-Bukhārī 2078; Muslim 1562 (Muttafaqun ʿalayh)

• «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ... مِنْ غَلَبَةِ الدَّيْنِ وَقَهْرِ الرِّجَالِ» — al-Bukhārī 6369 (Ṣaḥīḥ)

• «اللَّهُمَّ اكْفِنِي بِحَلَالِكَ عَنْ حَرَامِكَ...» (ang turo ni ʿAlī sa may utang) — at-Tirmidhī 3563 (Ḥasan)

• Mga ayah — Āl ʿImrān 3:102; An-Nisāʾ 4:58; Al-Baqarah 2:275, 280, 282, 201; Al-Aḥzāb 33:56 (Qurʾān)